محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

13

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

برومى اسم لوف الصغير است ابوطامون بيونانى اسم قفر اليهود است ابرنج برنج كابلى است ابراهيميه از جملهء اغذيه است وآن آشيست كه با آب غوره وقند وعود وادويه حاره وبادام وگلاب ترتيب دهند مقوى معده ودل وجگر مفرح است أترج به فارسي بالنگ وترنج نامند پوست أو در دويم گرم وخشك وتخمش در أول سيم گرم ودر آخر دويم خشك وبرگ وشكوفهء آن در آخر دويم گرم ومجفف ومحلل وملطف اند وترشى أو مقوى دل ودر آخر دويم سرد وخشك وقابض ومسكن قى صفرا وى ومقطع مرة الصفراء وباقوة ترياقيه وملطف ومشتهى وصاف كنندهء روح وخون از صفرا ومانع ريختن صفرا به معده وامعأ وجهة خفقان حاره وتقويت معده وجگر وتسكين حرارات احشا ويرقان وتشنگى واسهال صفرا وى وكبدي وضماد أو جهة گزيدن عقرب پرنده ومار شاخدار نافع وطلاء وجهة كلف وقوباء وجهة قلع رنگ سياهى ومركب از جامه وقطور از وجهة يرقان كه در چشم باقيماند وغرغره به مطبوخ أو در سركه جهة اخراج زالو كه در حلق مانده باشد مفيد ومضر سينه وعصب ومصلحش شربت خشخاش وشراب التين وبدلش آب نارنج وآب ليمو وچون جواهر ومرواريد را در آن بخيسانند مضمحل سازد ورب أو در افعال قوىتر از رب غوره است وجهة غلبهء صفرا وتشنگى مفرط وقطع قى ودفع سموم واكتحال أو جهة بياض وطلاء أو جهة قوبا نافع است وگوشت أو كه شحم نامند در أول سرد وتر ودير هضم ومضر حرارت غريزي معده ومانع صعود نجارات از معده بدماغ وشورت قولنج ومصلحش عسل است وپوست أو مقوى دل ودماغ ومعده واحشا ومفرح ومشهى وباقوة ترياقيه ومعطش ومحلل نفخ ومفتح معده خصوصا چون با عسل پرورده باشند وطبيخ خشك أو مسكن قى صفرا وى ومضغ أو جهة خوشبو كردن دهان وعصارهء پوست وگوشت أو كه با هم كوبيده باشند جهة گزيدن افع نافع وهمچنين ضماد أو همين اثر دارد وطلاء پوست محرق أو با شراب جهة برص بسيار مفيد وغير محرق أو چون در جامه بگذارند مانع كرم زدن آن وچون پوست يك عدد أو را بالتمام در شراب اندازند در ساعت ترش كند ومضر جگر حار ومصلحش عسل ومضر دماغ حار ومصدع ومصلحش بنفشه وقدر شربت از خشك أو پنج درهم واز مربا هفت مثقال وتخمش در افعال مانند پوست أو وباقوهء مسهله ودو مثقال از مقشر أو مقاوم جميع سموم حيواني وقوىتر از ترياق كبير وبا آب گرم يا شراب جهة گزيدن عقرب مجرب وبه دستور ضماد أو وآشاميدن يك درهم از مغز مقشر أو بغايت تدرحيض وكشندهء جنين ومخرج آن وطلاء أو جهة تحليل ورم بلغمى وسنون أو جهة تقوية لثه وروغن تخم أو جهة بواسير طلاء وشربا بغايت مؤثر ومفتح سده كوش وسريع النفوذ در أعضاء ومحلل قوى وملطف وچون كسى با آن تدهين كند گويند عقرب با أو نزديكى نكند ومجربست وضماد مطبوخ مجموع ترنج در سركه يا شراب جهة مفاصل ونقرس وأو رام ودبيلات نافع وبرگ أو باضم طعام ومخن معده ومقوى احشاء ومفتح سدد وجهة ضيق النفس بلغمى مفيد وشكوفهء أو در افغان مثل برگ أو واز آن لطيف‌تر وبوئيدن ترنج مقوى دل ومفرح وجهة رفع ضرر هواء وبائى آزموده وهمچنين فرش كردن برگ أو همين اثر دارد ومؤلف جامع انطاكى مرواريد محلول در آب ترنج را كه درقاروره كرده در حمام گذاشته تا حل شده باشد جهة رفع جميع سموم وامراض أعضاء رئيسه وجهة زحير مجرب مىداند چون با اشربه مناسبه بنوشند وروغن ترنج كه پوست خالص شش عدد أو را با روغن زنبق وروغن خيرى از هر يك يك رطل يا در دو رطل روغن كنجد انداخته وبه هر سه شبانه روز بيرون آورده پوست تازه ريخته باشند تا سه دفعه وبيشتر گرم وخشك ومجلل وتدهن أو جهة امراض بارده وعصبانى ودرد مفاصل ورفع لرزيدن تب ربع وبراسفل قدم جهة رفع برودت هوا در أسفار وبر بدن جهة استرخأ وخوشبو كردن عرق وفالج ورعشه ولقوه واختلاج وعرق النساء ودرد كرده ومثانه وجهة رويانيدن مووسعوطه أو جهة درد سر وعلل سود اوى ودرد شقيقه ومضمضهء أو جهة در دندان نافع است اتنكن بهندى انجره است اتوبك به هندى در ونج است اتثمير يوناني واسم بابونج است اتان عربى واسم حمار شير ده است اثرى به هندى اسم امعأ است اثباطون نثر ابيست كه از آب انگور وعسل وادويه حاره ترتيب دهند بسيار گرم وبلطف وجالى وموافق مزاج بيران ومرطوبين است اثاديون بيونانى اسم اشتر غاز است اثانقون بيونانى اسم أشق است اثرون بيونانى اسم بنفسج است اثاميطيقون بلغة رومى مو است اثمد به فارسي سرمه نامند سنكيست سياه وبارصاصيت وأهل إكسير را اعتقاد آنست كه چون چند روز با صابون سبك نمايند قلعى خوب مىشود وبهترين أو أصفهاني است كه از نواحي قهپايه خيزد در دويم سرد ودر سيم خشك وگويند در چهارم خشك است وبه مراتب درجات در أو اختلاف نموده‌اند قابض ومجفف قوى وبا قوهء سميه وقاطع جريان خون از جميع اعضأ ومقوى اعصاب ومنقى چرك زخمها وگوشت زياد وجهة تقوية باصره وحفظ صحت چشم ورفع حرارت ورطوبت وقروح واند مال آن والتيام ساير قزوح اعضأ وبا اندك مشك مقوى باصرهء بيران وحمول أو جهة قطع جريان حيض وخروج مقعد وضماد أو بر پيشانى ونصف سرجهة قطع رعاف كه از حجب دماغ باشد وبا بيه تازه جهة سوختگى آتش وباز وغنها چون بربدن طلا كنند جهة كشتن ورفع قمل وذرور أو جهة جراحات تازه وقطع خون آن وقروح ذكر وخصيه وطبقهء قرنية چشم بغايت مفيد ومحرق أو كه با بيه سرشته بر آتش گذاشته باشند تا شعله‌ور كشته بسوزد لطيف‌تر ومغسول أو الطف است وبا مرواريد وسرگين حردون وشكر جهة غشاوة وبياض چشم مجرب وبا حضض وسماق جهة دمعه وجرب به دستور محرب است أو مضر شش ومفاصل وخوردن أو قاتل است وبدلش آبار مصلحش شكر